Kansen voor een krimpend platteland
Advies over de gevolgen van bevolkingsdaling voor het platteland
inhoudsopgave
reactie ministerie
reacties
persbericht
bestel advies
download advies
adviezen 2009
1. Inleiding
De Raad voor het Landelijk Gebied heeft in november 2009 het advies ‘Braakliggend veld’ uitgebracht. Daarin zet de raad accenten voor de toekomst van het landelijk gebied. Dat landelijk gebied is de fysieke drager van de sociale en economische samenleving. De verbinding tussen fysieke, economische en sociale werkelijkheden bepaalt de wereld waarin de burger leeft. Voor wat betreft de sociale werkelijkheid heeft de raad gekeken naar belangrijke trends.
De transitie van een agrarische samenleving naar een dienstverleningssamenleving is al langer gaande in Nederland. Daarmee verandert ook het cultuurpatroon op het platteland. De vermaatschappelijking van het platteland zet door. Het platteland wordt steeds meer woon- en gebruiksgebied van burgers in plaats van boeren. Daarbinnen voltrekt zich een ingrijpende demografische verandering. Bovenop vergrijzing en ontgroening is de recent ingezette structurele bevolkingsdaling een trendbreuk met een grote impact. Ook al groeit Nederland als geheel nog tot circa 2038, in die periode kennen we een toenemend aantal krimpende regio’s naast groeiregio’s. Die krimp slaat versterkt neer op het platteland. Bovendien vergrijst het platteland sneller en dreigen ook kwalitatieve tekorten, zoals voor de groene arbeidsmarkt. Daarnaast kan krimp ook positieve gevolgen hebben voor het platteland in de vorm van verminderde rode druk (wonen, industrieterrein), milieudruk (mobiliteit, consumptie) en nuancering in eenzijdig groeidenken. Benutting van die kansen vraagt wel om actieve sturing door de overheid.
De raad heeft aan het Kenniscentrum voor Bevolkingsdaling en Beleid (auteurs Peter Hovens, Wim Derks, Leo Klinkers) de opdracht verstrekt om de demografische ontwikkeling van het platteland in beeld te brengen, inclusief de mogelijke effecten. De tekst van het rapport van het Kenniscentrum is integraal opgenomen.
Gezien de actualiteit van het onderwerp kiest de raad ervoor om dit rapport apart naast het advies ‘Braakliggend veld’ te publiceren. Immers, het vraagstuk van de bevolkingsdaling is in de loop van 2009 nadrukkelijk op de landelijke agenda gekomen, ook binnen het ministerie van LNV. Dat komt onder andere tot uiting in het Interbestuurlijk Actieplan Bevolkingsdaling, dat eind 2009 aan de Tweede Kamer wordt aangeboden.
Er is dus een urgente behoefte aan inzicht in wat de demografische veranderingen betekenen voor het platteland en welke maatregelen dat van de actoren vraagt. Met dit rapport draagt de raad bij aan dat inzicht.